ทีฆาวุชาดก

ยาพิษแห่งความโกรธ

ณ กรุงสาวัตถีอันรุ่งเรือง กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว มีพระราชาพระองค์หนึ่งนามว่า โกรัพยะ พระองค์ทรงมีพระราชโอรสรูปงามนามว่า ทีฆาวุ ซึ่งทรงเป็นที่รักยิ่งของพระองค์ ทว่า ทีฆาวุกลับมีอุปนิสัยที่ร้ายกาจ พระองค์เต็มไปด้วยความโกรธแค้น และมักจะใช้ความรุนแรงในการแก้ปัญหาเสมอ

วันหนึ่ง ขณะที่พระทีฆาวุกำลังทรงสำรวจป่าใกล้พระราชวัง พระองค์ได้พบกับชายชราผู้หนึ่งกำลังปีนต้นไม้เพื่อเก็บผลไม้ ชายชรานั้นปีนป่ายอย่างยากลำบาก และพลัดตกลงมาบาดเจ็บเล็กน้อย เมื่อพระทีฆาวุเห็นเช่นนั้น แทนที่จะทรงให้ความช่วยเหลือ พระองค์กลับทรงหัวเราะเยาะและตะโกนอย่างเกรี้ยวกราดว่า “เหตุใดเจ้าจึงได้อ่อนแอเช่นนี้! แค่ปีนต้นไม้ก็ยังทำไม่ได้!”

ชายชราผู้นั้นสะดุ้งตกใจ และพยายามลุกขึ้นอย่างทุลักทุเล “ขออภัยเพคะ… ข้าเพียงแต่… พลัดตกไปเล็กน้อย”

“เล็กน้อยรึ? ฮ่าๆๆ! เจ้ามันคนไร้ประโยชน์! ข้าไม่เคยเห็นใครที่น่าสมเพชเท่าเจ้ามาก่อน!” พระทีฆาวุตรัสพลางเดินจากไป ทิ้งให้ชายชราผู้นั้นนอนเจ็บปวดอยู่ตามลำพัง

เมื่อข่าวการกระทำของพระทีฆาวุไปถึงพระกรรณของพระราชา พระองค์ทรงเสียพระทัยเป็นอย่างมาก พระองค์ทรงทราบดีว่าความโกรธแค้นของโอรสนี้ หากไม่ได้รับการแก้ไข จะนำพามาซึ่งหายนะ

พระราชาจึงมีรับสั่งให้หาหมอหลวงมารักษาพระทีฆาวุ ซึ่งทรงประชวรด้วยโรคที่ไม่ทราบสาเหตุ หมอหลวงได้ตรวจดูอาการอย่างละเอียดแล้ว ก็ไม่สามารถหาสาเหตุแห่งโรคได้

พระราชาจึงทรงปรึกษากับปุโรหิตหลวง ปุโรหิตหลวงได้กราบทูลว่า “ข้าแต่พระมหากษัตริย์ พระโอรสทรงประชวรด้วยพิษแห่งความโกรธ ซึ่งเป็นพิษที่มองไม่เห็น แต่ทำลายล้างได้รุนแรงยิ่งกว่าพิษใดๆ”

พระราชาทรงตกพระทัย และทรงถามถึงวิธีรักษา ปุโรหิตหลวงจึงทูลว่า “การจะรักษาพิษนี้ได้ ต้องให้ผู้มีจิตใจบริสุทธิ์ และเปี่ยมด้วยเมตตาธรรม มาโปรดประทานโอวาท และให้พระโอรสทรงเจริญสติปัญญา เพื่อละวางความโกรธแค้น”

พระราชาจึงทรงมีรับสั่งให้ตามหาบุคคลดังกล่าว จนกระทั่งได้พบกับพระพุทธเจ้า ซึ่งทรงประทับอยู่ ณ วัดเวฬุวัน

พระพุทธเจ้าได้เสด็จมายังพระราชวัง และได้พบกับพระทีฆาวุที่กำลังทรงประชวรหนัก เมื่อพระพุทธเจ้าทรงเห็นสภาพของพระทีฆาวุ ก็ทรงทราบถึงต้นเหตุแห่งโรค

พระพุทธเจ้าทรงตรัสด้วยพระสุรเสียงอันอ่อนโยนว่า “ดูก่อนทีฆาวุ เหตุใดเจ้าจึงทำร้ายตนเองเช่นนี้?”

พระทีฆาวุทรงพยายามที่จะโต้ตอบ แต่ก็ไม่มีแรง พระพุทธเจ้าจึงทรงเล่าเรื่องราวของชายชราที่พระองค์ได้พบก่อนหน้านี้ “เจ้าได้หัวเราะเยาะและทอดทิ้งชายชราผู้หนึ่ง ซึ่งตกจากต้นไม้ เจ้าคิดว่าการทำเช่นนั้นจะทำให้เจ้ารู้สึกดีขึ้นหรือไม่?”

พระทีฆาวุทรงนิ่งอึ้ง เขาเริ่มรู้สึกถึงความผิดบาปที่ตนเองได้กระทำ

พระพุทธเจ้าทรงตรัสต่อไปว่า “ความโกรธเปรียบเสมือนยาพิษที่ทำลายสุขภาพกายและใจของเรา มันทำให้เรามองไม่เห็นความจริง และกระทำการอันโหดร้ายต่อผู้อื่น เมื่อเจ้าโกรธ เจ้ากำลังดื่มยาพิษด้วยตนเอง”

“แล้วข้าควรทำอย่างไรเล่าพะยะค่ะ?” พระทีฆาวุทูลถามด้วยน้ำเสียงอ่อนแรง

“จงละทิ้งความโกรธเสีย จงฝึกเจริญเมตตาภาวนา จงเห็นอกเห็นใจผู้อื่น และจงรู้ว่าทุกชีวิตนั้นล้วนต้องการความเข้าใจและการให้อภัย” พระพุทธเจ้าตรัส

พระทีฆาวุได้ปฏิบัติตามคำสอนของพระพุทธเจ้า เขากลั้นใจรับประทานยาที่พระองค์ประทานให้ และเริ่มฝึกเจริญสติปัญญา เขาค่อยๆ ละวางความโกรธ และหันมาใช้ชีวิตด้วยความเมตตา เมื่อเวลาผ่านไป อาการประชวรของพระองค์ก็ดีขึ้นตามลำดับ พระองค์ทรงกลายเป็นพระราชาผู้ทรงธรรม เปี่ยมด้วยพระเมตตา และเป็นที่รักของประชาชน